Kluczowe informacje
CBDC to cyfrowa waluta emitowana przez bank centralny, mająca działać jak tradycyjny pieniądz, ale w formie całkowicie cyfrowej. Wprowadza ją na razie kilka państw, a prace nad nią trwają globalnie.
Główne korzyści CBDC to szybsze płatności i większa kontrola nad systemem finansowym, w tym ograniczenie szarej strefy i uniezależnienie od prywatnych systemów płatności. Zwolennicy widzą w niej naturalny krok w stronę cyfryzacji gospodarki.
CBDC niesie też poważne ryzyka, zwłaszcza możliwość monitorowania każdej transakcji, programowalny pieniądz i ryzyko wykluczenia cyfrowego. Krytycy podnoszą obawy przed pełną kontrolą państwa lub utratą środków w razie awarii systemów.
W Polsce CBDC nie jest dostępne, a NBP podchodzi ostrożnie do tematu, analizując rozwój w innych krajach i nie widząc obecnie wystarczających korzyści przy dużych zagrożeniach.
Unia Europejska pracuje nad cyfrowym euro, a deklaracje wskazują na możliwość wdrożenia ok. 2026 roku, co może wpłynąć na tempo decyzji innych państw, w tym Polski.
Co to jest CBDC?
Zacznijmy od tego, czym właściwie jest CBDC? W dużym skrócie CBDC (ang. Central Bank Digital Currency) to cyfrowa waluta banku centralnego, która stanowi nowe narzędzie wykorzystywane w ramach polityki pieniężnej. Waluta traktowana jest jako zobowiązanie banku centralnego w danym państwie, które ma postać cyfrową i może służyć jako środek przechowywania wartości lub środek wymiany. Koncepcja tego typu narzędzia pojawiła się wraz z rozwojem kryptowalut. Wciąż nie jest powszechnym zjawiskiem i na emisję CBDC zdecydowało się relatywnie mało państw.
Pod koniec 2025 roku waluta cyfrowa CBDC dostępna jest m.in. w:
- Chinach (e-CNY),
- Nigerii (eNaira),
- Jamajce (JAM-DEX),
- Bahamach (Sand Dollar),
- Kambodży (Bakong),
- Ukrainie (e-hrywna),
Ponadto w fazie pilotażowej są cyfrowe waluty narodowych banków centralnych w: Ghanie, Korei Południowej, Kazachstanie, Australii, Indiach czy Unii Walutowej na Karaibach.
Charakterystyczne cechy pieniądza cyfrowego CBDC
Warto rozróżnić ideę waluty CBDC jako narzędzia od kryptowalut, ponieważ są to dwa zupełnie różne zagadnienia. Zgodnie z założeniami pieniądz cyfrowy CBDC emitowany przez bank centralny charakteryzuje się takimi aspektami:
- jest pieniądzem państwowym, a nie pieniądzem prywatnym,
- ma charakter prawnego środka płatniczego,
- emitowany jest tylko przez bank centralny danego kraju lub wspólnoty,
- może wykorzystywać technologię rozproszonej księgi (DLT) lub blockchain.
Jakie korzyści może dać wprowadzenie waluty CBDC przez bank centralny?
Co do zasady wprowadzenie do obiegu pieniądza cyfrowego CBDC ma przełożyć się na realne korzyści. W ostatnich latach jesteśmy świadkami przyspieszenia prac nad rozwojem koncepcji waluty CBDC, a także jej wdrażanie w praktyce. Ma to związek z przemianami na rynku finansowym oraz w globalnej gospodarce. Stare założenia nie nadążają za zmianami, tracąc na efektywności i generując wysokie koszty. Zwolennicy CBDC zwracają uwagę na:
- rosnące znaczenie prywatnych pieniędzy cyfrowych, w tym stablecoinów i innych kryptowalut,
- dynamiczny rozwój systemów płatności wykorzystujących pieniądze cyfrowe,
- niedostosowanie systemów SWIFT i SEPA do współczesnych standardów,
- odchodzenie od gotówki i decydowanie się na płatności cyfrowe, zbliżeniowe i mobilne.
W kontekście gospodarki jest jeszcze jeden aspekt. Na lidera rynku CBDC wyrastają Chiny, co w perspektywie lat może dać im znaczną przewagę technologiczną. Z pewnością byłoby to nie po myśli Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników, w tym Unii Europejskiej. To sprawia, że w najbliższych latach powinniśmy być świadkami zwiększonej intensywności prac nad lokalnymi CBDC w Europie.
Zalety z punktu widzenia banku centralnego i obywateli
Świadome i przemyślane wprowadzenie do obiegu waluty CBDC może przełożyć się na określone zalety z punktu widzenia banku centralnego oraz obywateli. To jednak złożony proces, który wymaga czasu i analizy ewentualnych zagrożeń. Podstawowe zalety cyfrowego pieniądza CBDC to:
- łatwe płatności cyfrowe,
- ograniczenie szarej strefy,
- lepsza ściągalność podatków,
- większa kontrola nad systemem finansowym państwa,
- uniezależnienie kraju od prywatnych systemów płatniczych.
Czy waluta CBDC jest pozbawiona ryzyka i zagrożeń?
Oczywiście są też ryzyka. Pełne poleganie na CBDC wiązałoby się bowiem z wyeliminowaniem z obiegu gotówki. Na ten moment wydaje się to odległa perspektywa. Zwolennicy pieniądza papierowego mają swoje silne argumenty. Ponadto wielu starszych ludzi korzysta głównie z gotówki, a przejście na cyfrowe narzędzia płatnicze mogłoby być dla nich zmianą nie do przeskoczenia.
Ponadto sceptycy cyfrowej waluty podnoszą takie kwestie jak:
- śledzenie przez organy państwowe każdej pojedynczej transakcji,
- ograniczenia dotyczące wydatków (tzw. programowalny pieniądz),
- ryzyko wykluczenia cyfrowego,
- pełna kontrola państwa nad obywatelami,
- brak namacalnego kontaktu z pieniędzmi,
- ryzyko utraty dostępu do środków w jednej chwili, w przypadku awarii lub odgórnej decyzji.
To realne zagrożenia, z którymi trudno polemizować. Oddanie wszystkiego do świata cyfrowego oznaczałoby kompletne utracenie kontroli nad finansami prywatnymi. W praktyce bowiem wiele zależałoby od systemów bankowych, algorytmów czy decyzji rządowych. Wystarczyłaby jedna, aby odciąć obywateli od gotówki, np. na wypadek wojny czy innych nieprzewidzianych sytuacji.
Czy w Polsce dostępna jest cyfrowe waluta CBDC?
Na ten moment waluta cyfrowa CBDC w Polsce nie jest dostępna. Narodowy Bank Polski uważnie monitoruje jednak postępy w emisji walut CBDC na świecie, a także związane z tym konsekwencje i zmiany. Na ten moment jednak nie jest planowane wdrożenie tego pieniądza cyfrowego w naszym kraju ze względu na liczne ryzyka oraz niedostrzeganie realnych korzyści. Nie jest wykluczone, że sytuacja ta ulegnie zmianie. Wiele zależy od tego, w jakim tempie cyfrowe waluty CBDC będą wprowadzane przez inne kraje oraz jak wpłynie to w nich na obieg pieniądze czy stan gospodarski.
Założenia CBDC dla Unii Europejskiej
Na poziomie Unii Europejskiej również nie wprowadzono cyfrowego euro, choć prace koncepcyjne są już prowadzone i wydają się być na zaawansowanym etapie. Wskazują na to słowa szefowej Europejskiego Banku Centralnego, czyli Christine Lagarde. W jednym z wywiadów zapowiedziała ona wprowadzenie cyfrowej waluty euro najpóźniej do końca 2026 roku. Najbliższe miesiące zweryfikują realność tych planów.
Czy CBDC to dobre rozwiązanie?
Na ten moment trudno jednoznacznie wskazać, czy waluta cyfrowa CBDC to dobre rozwiązanie, czy jednak nie. Wymaga to weryfikacji w praktyce. Wydaje się jednak mało realne, aby w perspektywie kilku lat stała się jedynym dostępnym narzędziem płatniczym. Bardziej prawdopodobne jest dalsze funkcjonowanie pieniądza cyfrowego z pieniądzem fizycznym, a także wprowadzanie CBDC przez kolejne banki centralne. Nie jest wykluczone, że już niedługo na podobny ruch zdecyduje się Narodowy Bank Polski. Na ten moment brakuje jednak konkretów.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest CBDC?
CBDC to cyfrowa waluta banku centralnego, która traktowana jest na równi z pieniądzem fizycznym i pełni taką samą funkcję, czyli jest środkiem płatniczym lub środkiem przechowującym wartość.
Czy w Polsce jest dostępny pieniądz cyfrowy CBDC?
W grudniu 2025 roku waluta CBDC nie jest jeszcze dostępna w Polsce. Narodowy Bank Polski uważnie monitoruje postępy w jej emisji w innych krajach, jednak nie podjął jeszcze takiej decyzji odnośnie Polski.
Jakie kraje korzystają już w waluty cyfrowej CBDC?
Waluta cyfrowa CBDC wprowadzona została już w takich krajach jak: Chiny, Nigeria, Bahamy, Jamajka, Ukraina i Kambodża. Prace w 100. kolejnych są na zaawansowanym etapie.
Czy Stany Zjednoczone posiadają własne CBDC?
Stany Zjednoczone nie wprowadziły jeszcze waluty cyfrowej CBDC. Ma to związek z tym, że dolar jest główną walutą rezerwy światowej, dlatego FED unika wszelkich działań mogących zachwiać pozycją amerykańskiej waluty. Nie jest wykluczone, że zmieni się to w ciągu kilku najbliższych lat.
Jaki kraj jest liderem w kontekście CBDC?
Absolutnym liderem w kategorii waluty CBDC pozostają Chiny. Pod tym względem wyprzedziły one świat, zyskując przewagę technologiczną. Zgodnie z obecnymi danymi w kraju tym otwarto już ponad 140 mln indywidualnych rachunków bankowych z cyfrowym juanem, a także kilkanaście milionów kont firmowych tego typu.
Czy waluta CBDC ma jakieś wady?
Przede wszystkim cyfrowa waluta może dawać administracji państwowej dostęp do każdej transakcji, a także możliwość decydowania o wartości pieniądza i sprawowaniu pełnej kontroli. Jedna decyzja może pozbawić obywateli dostępu do środków, na co zwracają uwagę przeciwnicy cyfryzacji pieniądza.
źródła:
- https://nbp.pl/wp-content/uploads/2022/09/raport-cbdc.pdf
- https://www.bis.org/publ/othp42.pdf
- https://www.pwc.com/gx/en/industries/financial-services/assets/pwc-cbdc-global-index-1st-edition-april-2021.pdf
- https://nbp.pl/system-platniczy/dane-i-analizy/analizy-i-opracowania/pieniadz-cyfrowy-banku-centralnego/
- https://www.dbc.wroc.pl/Content/140501/Gasz_Smalara_Cyfrowy_pieniadz_banku_centralnego.pdf?
