Co to jest podstawowy rachunek płatniczy?

Czym jest podstawowy rachunek płatniczy?

Podstawowy rachunek płatniczy (PRP) to specjalny rodzaj konta bankowego, który został wprowadzony na mocy przepisów unijnych i polskiej ustawy o usługach płatniczych. Jego celem jest zapewnienie każdemu dostępu do podstawowych usług bankowych, nawet jeśli dana osoba nie chce lub nie może korzystać ze standardowej oferty kont osobistych.

W Polsce Jest to rachunek prowadzony w złotówkach, który musi być oferowany przez banki i SKOK-i działające w Polsce. Co istotne, instytucja finansowa nie może dowolnie kształtować jego zakresu – funkcje PRP są ściśle określone w przepisach.

W ramach podstawowego rachunku płatniczego klient otrzymuje możliwość:

• przechowywania środków pieniężnych,
• wykonywania przelewów krajowych (w tym zleceń stałych),
• otrzymywania przelewów (np. wynagrodzenia, emerytury, świadczeń),
• korzystania z karty debetowej,
• wypłacania gotówki z bankomatów,
• dokonywania płatności bezgotówkowych.

Kluczową cechą PRP jest to, że nie jest to konto „rozszerzone”. Nie oferuje dodatkowych produktów, takich jak debet, karta kredytowa, limit odnawialny czy rozbudowane pakiety usług premium. Ma spełniać jedno zadanie: umożliwić bezpieczne i podstawowe korzystanie z systemu bankowego.

Warto też podkreślić, że podstawowy rachunek płatniczy nie może być obciążony standardowymi opłatami, które występują przy klasycznych kontach osobistych. Prawo gwarantuje określoną liczbę darmowych operacji w miesiącu, co czyni go rozwiązaniem szczególnie atrakcyjnym dla osób, które chcą ograniczyć koszty bankowe do minimum.

Podstawowy rachunek płatniczy – dla kogo?

Podstawowy rachunek płatniczy został stworzony z myślą o osobach, które nie posiadają żadnego konta płatniczego w danym kraju. To kluczowy warunek – PRP nie jest alternatywą dla zwykłego konta osobistego, lecz rozwiązaniem dla tych, którzy są realnie wykluczeni lub zagrożeni wykluczeniem finansowym.

Z podstawowego rachunku płatniczego mogą skorzystać m.in.:

• osoby o niskich lub nieregularnych dochodach,
• seniorzy, którzy do tej pory korzystali głównie z gotówki,
• osoby pracujące dorywczo lub czasowo,
• osoby zadłużone, które nie spełniają warunków standardowych ofert bankowych,
• konsumenci, którzy chcą mieć proste konto bez ryzyka dodatkowych kosztów.

Bank nie może odmówić otwarcia PRP, jeśli klient spełnia warunek braku innego rachunku płatniczego w Polsce. Co ważne, instytucja finansowa nie ma prawa uzależniać założenia konta od zakupu dodatkowych produktów, takich jak ubezpieczenie, karta kredytowa czy konto oszczędnościowe.

Podstawowy rachunek płatniczy jest też często wybierany przez osoby, które:

• chcą otrzymywać świadczenia socjalne lub wynagrodzenie w formie przelewu,
• potrzebują konta wyłącznie do podstawowych operacji,
• nie chcą analizować tabel opłat i prowizji.

Trzeba jednak pamiętać, że posiadanie innego konta osobistego automatycznie wyklucza możliwość korzystania z PRP. Jeśli bank wykryje, że klient ma już rachunek płatniczy w innej instytucji, może odmówić założenia lub wypowiedzieć umowę.

W praktyce podstawowy rachunek płatniczy pełni rolę finansowego minimum – nie zastępuje rozbudowanych kont osobistych, ale zapewnia dostęp do najważniejszych funkcji bankowych każdemu, kto ich potrzebuje.ństwie do innych kont, w których często co miesiąc pobierane są opłaty za kartę, konto, wyciągi itp.).

Podstawowy rachunek płatniczy – ustawa

Konieczność wprowadzenia usługi darmowego konta podstawowego nałożyło na nas unijne prawo, a konkretnie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/92/UE z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie porównywalności opłat związanych z rachunkami płatniczymi, przenoszenia rachunku płatniczego oraz dostępu do podstawowego rachunku płatniczego (Dz. Urz. UE L 257 z 28.08.2014, str. 214).

Wymusiło to zmianę ustawy o usługach płatniczych i niektórych powiązanych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 1997).

Podstawowy rachunek płatniczy a ROR

Wbrew pozorom, podstawowy rachunek płatniczy i ROR to nie to samo, choć reklamowane jako “konta za 0 zł” ROR-y mogą na pierwszy rzut oka łudząco przypominać rachunek podstawowy. Kluczowe różnice:

• Na ROR można oszczędzać, otwierając konta oszczędnościowe, lokaty itp.
• Do ROR można mieć limit w koncie, kartę kredytową
• ROR może, ale nie musi być płatny – konto podstawowe musi być darmowe (o czym dalej)

ROR może założyć każdy, a do założenia podstawowego konta trzeba spełnić określone warunki. Różnica wyjaśniona jest już w nazwie: rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy oferuje więcej niż konto… podstawowe.

Wcześniejsze konto a podstawowy rachunek płatniczy

Częstą wątpliwość mają emeryci, którzy dawno, dawno temu byli zapisani do banku, ale od lat  nie korzystali z konta i teraz zastanawiają się nad otwarciem podstawowego rachunku płatniczego. 

Jeśli poprzednie konto było aktywne w ciągu ostatnich 10 lat, to warto wrócić do swojego dotychczasowego banku – być może nadal jest po nim jakiś ślad, a w takiej sytuacji można już otworzyć tylko zwykły ROR. 

Jednak jeśli poprzednie konto było otwarte tak dawno, że nie wiadomo już, w jakim banku (lub ten bank już nie istnieje), to można przyjąć, że emeryt po prostu nie ma konta w banku i w takiej sytuacji przysługuje mu prawo do otwarcia PRP.

Jak otworzyć rachunek podstawowy? Krok po kroku

• Wystarczy udać się do placówki  banku z dowodem tożsamości. 
• Nieletni mogą otworzyć takie konto w niektórych bankach, ale do placówki muszą udać się z co najmniej jednym rodzicem. 
• Również cudzoziemiec może otworzyć takie konto w trakcie wizyty w banku z paszportem i nie powinno tu mieć znaczenia, czy posiada prawo do pobytu stałego (choć w praktyce bywa różnie, a niekiedy banki potrzebują dodatkowych dokumentów, jak np. poświadczenie polskiego adresu).

Ile kosztuje rachunek podstawowy?

Co do zasady podstawowe konto jest bezpłatne. Banki nie mogą pobierać opłat za prowadzenie takiego konta. Istnieje jednak wyjątek – po przekroczeniu limitu darmowych przelewów lub darmowych transakcji w bankomatach obcego banku, mogą być pobierane opłaty w wysokości ok. 5-8 zł za przelew czy wypłatę z bankomatu. Jednak pierwszych kilka transakcji w miesiącu musi pozostać bezpłatnych, podobnie jak wydanie podstawowej karty płatniczej. Płatna może być np. karta z określonym designem.

Podstawowy rachunek płatniczy w różnych bankach – porównanie na 2026 r.

Większość typowych operacji (przelewy, wydanie karty) na rachunku podstawowym jest bezpłatna; poniżej lista dodatkowo płatnych usług do rachunku:

	Opłata za przelew	Opłata za przelew w euro	Inne
BOŚ	Powyżej pięciu w miesiącu: 0 zł;8 zł w oddziale, 5 zł w TeleBOŚ	Powyżej pięciu w miesiącu: 8 zł w oddziale	Wpłaty gotówkowe na rachunek przez inną osobę niż posiadacz/współposiadacz: 5 zł
PKO BP	5,99 zł w oddziale lub na infolinii powyżej pięciu przelewów w miesiącu	5,99 zł powyżej pięciu przelewów w miesiącu	Powyżej 5 przelewów w miesiącu 1 zł za “przelewy zmienne”, czyli zlecenia stałe, w których kwota się zmienia (np. Rachunek za zużycie prądu); płatność BLIK lub wypłata z bankomatu innego niż PKO powyżej pięciu w miesiącu: 5 zł
Alior Bank	5-8 zł w banku lub na infolinii powyżej pięciu transakcji w miesiącu	5-8 zł w banku lub na infolinii	wypłata z bankomatu powyżej pięciu w miesiącu: 5 zł
ING	9 zł w banku i powyżej pięciu transakcji w miesiącu		Pierwszych 5 wypłat kartą w bankomatach innych niż ING i Planet Cash w kraju za darmo, kolejne kosztują 5 zł; pierwszych 5 wypłat BLIKIEM w bankomatach innych niż ING i Planet Cash w kraju za darmo, kolejne 2,50 zł
BNP Paaribas	6 zł w banku lub na infolinii powyżej pięciu transakcji w miesiącu	6 zł – w oddziale	wypłata z bankomatu powyżej pięciu w miesiącu: 5 zł
Velo	10 zł w placówce banku powyżej pięciu transakcji w miesiącu	10 zł w placówce banku powyżej pięciu transakcji w miesiącu	wypłata z bankomatu powyżej pięciu w miesiącu: 5 zł lub 3,5 proc.

Podstawowe rachunki płatnicze – na co uważać?

Warto mieć na uwadze olbrzymie opłaty za przelewy zagraniczne poza strefą euro (np. 50 zł w PKO czy 36 zł za przelewy SORBNET w większości banków). Poza tym do limitu pięciu darmowych przelewów w miesiącu wliczają się stałe polecenia zapłaty, a więc wykonanie dodatkowych przelewów może być już płatne.

Przykład:

Emeryt ma na rachunku podstawowym ustawione zlecenia stałe. Co miesiąc automatycznie płaci za wodę, telefon, czynsz, gaz i prąd. W jednym miesiącu chce dodatkowo zlecić przelew w banku – musi już zapłacić 5 zł.

Rzecznik Finansowy zwraca też uwagę, że “poszczególni dostawcy naliczają w różny sposób wysokość dodatkowych należności w sytuacji powstania przeterminowanego zadłużenia na rachunku podstawowym”.

Chodzi tu o sytuację, gdy klient zapłaci kartą lub zostanie pobrana opłata za usługi pomimo zerowego stanu konta. Odsetki przy takim zadłużeniu mogą wynosić do 14 proc. rocznie, pomimo że teoretycznie konto podstawowe nie może być powiązane z żadnym debetem ani kredytem.

Kolejną pułapką są różnorodne regulaminy – każdy bank inaczej podchodzi np. do przelewów BLIK czy przelewów natychmiastowych, a niekiedy pobierają opłaty za, zdawałoby się, podstawowe usługi. Większość banków nie pozwala użyć Google Pay czy Apple Pay w parze z takim kontem.

Kiedy (i czy) bank może zamknąć PRP?

Gdy rachunek jest nieaktywny od wielu lat (do 10 lat), bank zamyka nieużywane konto. Poza tym, choć zdarza się to rzadko, w teorii konto mogłoby zostać zamknięte gdyby zachodziło podejrzenie, że środki pochodzą z przestępstwa, klient dokonuje nadużyć finansowych, próbuje oszukać bank (np. nagminne wykonywanie kilku przelewów pod rząd, korzystając z tego, że pierwszy przelew nie został zaksięgowany) itp.

Podstawowy rachunek płatniczy a kredyt

Tylko w niektórych bankach (np. BOŚ) do podstawowego rachunku płatniczego nie mogą przynależeć kredyty, choć w większości banków nie da się wyrobić do konta podstawowego karty kredytowej. Chroni to osoby nieświadome, które bardzo często padają ofiarą bankowych marketerów.

Ważne! Podstawowy rachunek płatniczy nie chroni całkowicie przed bankowym marketingiem; przedstawiciel instytucji finansowej może zasugerować takiej osobie otwarcie drugiego konta, by tam swobodnie udzielać kredytów, sprzedawać ubezpieczenia itp. 

Jakie są ograniczenia podstawowych rachunków płatniczych (PRP)?

Poza opłatami za niektóre przelewy, posiadacz takiego konta nie może mieć karty kredytowej, założyć lokaty, kupować jednostek SFI.

Ważne! Poprzez bankowość elektroniczną przypisaną do tego typu kont nie da się też wnioskować o 800+.

Najczęściej zadawane pytania