Pozaodsetkowe koszty kredytu – co się na nie składa? Ile mogą wynosić?

Czym są pozaodsetkowe koszty kredytu? 

Pozaodsetkowe koszty kredytu do wszelkie obciążenia finansowe, które jako kredytobiorca jesteś zobowiązany uregulować w ramach zaciąganego zobowiązania, a nie stanowią one kosztu odsetek naliczanych od pożyczanego kapitału. Ich wysokość bywa różna i jest ściśle związana z warunkami zawartej umowy kredytowej. 

Zaciągając kredyt gotówkowy, hipoteczny, celowy lub jakikolwiek inny, musisz liczyć się z jego kosztem. Oprócz nielicznych wyjątków najczęściej musisz zwrócić do banku kwotę wyższą niż ta, która została Ci pożyczona. Ta “nadwyżka” to właśnie koszt kredytu. Składa się on z dwóch rodzajów naliczanych opłat: 

• kosztów odsetkowych, 
• kosztów pozaodsetkowych. 

Zwykle kredytobiorcy zwracają uwagę głównie na tę pierwszą grupę. Wynikają one z oprocentowania, na które głównie zwracamy uwagę. Większość z nas szuka ofert, w których wartość ta jest jak najniższa, bo kojarzy się to wtedy z tanim kredytem. W praktyce jednak nawet oprocentowanie 0% nie oznacza, że zwrócisz wyłącznie pożyczoną kwotę. Bank czy instytucja pożyczkowa może naliczyć jeszcze koszty pozaodsetkowe. 

Warto podkreślić, że pozaodsetkowe koszty dotyczą różnych form zaciąganych zobowiązań – nie tylko kredytów bankowych. Są one naliczane również przez finansowe instytucje pozabankowe, firmy pożyczkowe czy SKOK-i. Istotnym parametrem w tym kontekście jest ponadto Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO). Uwzględnia ona wszystkie koszty zobowiązania (w tym pozaodsetkowe) i przedstawia je w formie procentowej (im zatem niższa jej wartość, tym lepiej dla kredytobiorcy). 

Co się składa na koszty pozaodsetkowe?

Kosztami pozaodsetkowymi nazywane są wszelkie koszty ponoszone przez kredytobiorcę, z wyjątkiem tych będących odsetkami. W praktyce więc mowa tu m.in. o prowizjach banków i instytucji finansowych, opłatach przygotowawczych, składkach ubezpieczeniowych i różnych innych. 

Koszty pozaodsetkowe bywają zmienne. Ich charakter oraz wysokość zależy zarówno od konkretnego kredytodawcy, jak i wybranej przez Ciebie oferty oraz szczegółów zawartych w podpisywanej umowie. Praktyka pokazuje natomiast, że są to przede wszystkim: 

• prowizje naliczane przez kredytodawcę za udzielenie kredytu, 
• opłaty manipulacyjne, 
• opłaty przygotowawcze, 
• opłaty za produkty dodatkowe, wybrane przy podpisywaniu umowy (np. konto osobiste czy karta kredytowa), 
• składki ubezpieczeniowe (ubezpieczenie kredytu, od utraty pracy, na życie itp.), 
• opłaty windykacyjne (jeśli do takich dojdzie). 

Cześć z tych kosztów pozaodsetkowych jest ponoszona jednorazowo (jak np. prowizja czy opłaty manipulacyjne), podczas gdy inne są cykliczne (np. składki ubezpieczeniowe czy opłaty za konto). Zdarza się, że te drugie są od razu doliczane do comiesięcznych rat spłacanego kredytu, automatycznie podnosząc ich wysokość. Chcąc obliczyć, ile ogólnie kosztuje Cię konkretne zobowiązanie, musisz więc zsumować je wszystkie. 

Gdzie sprawdzić pozaodsetkowe koszty kredytu? 

Zarówno jeśli dopiero poszukujesz najlepszej oferty, jak i spłacasz już zobowiązanie, w każdej chwili możesz sprawdzić pozaodsetkowe koszty konkretnego kredytu. Zależnie do Twojej sytuacji, zrobisz to np.: 

• w swojej umowie kredytowej, 
• na infolinii banku, 
• podczas rozmowy z konsultantem banku w placówce stacjonarnej, 
• w formularzu rejestracyjnym jeszcze przed zawarciem umowy, 
• w szczegółach ofert i regulaminach na stronach internetowych banków. 

Jakie są maksymalne pozaodsetkowe koszty?

Maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą wynosić więcej niż 45 proc. całkowitej kwoty kredytu. Maksymalnie stanowić mogą 10 proc. całkowitej kwoty kredytu powiększonej o 10 proc. za każdy rok kredytowania. Kwestia ta została ściśle uregulowana w obowiązujących w Polsce przepisach. 

Wyliczenia kwoty maksymalnej pozaodsetkowych kosztów zostały szczegółowo określone w art. 36a ust. 1 Obwieszczenia Marszałka Sejmu w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028). Zgodnie z nim maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu dla kredytów o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni oblicza się według wzoru:

• MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

W tym wzorze:

• MPKK – maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu,
• K – całkowita kwota kredytu,
• n – okres spłaty wyrażony w dniach,
• R – liczba dni w roku.

Te same przepisy definiują również wzór do obliczenia pozaodsetkowych kosztów kredytu dla zobowiązań o okresie spłaty krótszym niż 30 dni. W tym przypadku wzór wygląda następująco: 

• MPKK = K x 5%

Jego poszczególne elementy: 

• MPKK – maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu,
• K – całkowita kwota kredytu. 

W tym samym artykule, ale nieco dalej, tj. 36a ust. 2, ustawodawca jednoznacznie stwierdza, że: 

• pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe od 45% całkowitej kwoty kredytu. 

Taki zapis ma przeciwdziałać przede wszystkim działaniom lichwiarskim, polegającym na drastycznym zawyżaniu kosztów zaciąganych zobowiązań. 

Jak obliczyć maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu (MPKK)? Przykład

Sprawdźmy, jak w praktyce wygląda obliczanie maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu. Przyjmijmy, że jesteś zainteresowany kredytem na następujących warunkach: 

• całkowita kwota kredytu – 5000 zł, 
• okres spłaty – 12 miesięcy (365 dni). 

W takim przypadku istotny jest dla Ciebie pierwszy ze wzorów, ponieważ okres spłaty przekracza 30 dni, a więc: 

• MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

W takim przypadku: 

• MPKK = (5000 zł x 10%) + (5000 zł x 365/365 x 10%)
• MPKK = 500 zł + 500 zł
• MPKK = 1000 zł

Oznacza to, że maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu w tym przypadku mogą wynieść 1000 zł. W praktyce więc do spłaty będziesz mieć:

• 5000 zł (pożyczony kapitał)
• do 1000 zł kosztów pozaodsetkowych w ramach przewidywanego okresu spłaty, 
• koszty odsetkowe. 

Maksymalny pułap ustawowych 45 proc. wynosi w tej sytuacji natomiast 2250 zł (przyjęte warunki są więc znacznie niższe od maksymalnie dozwolonych przez prawo). 

Kalkulator MPKK

Powyższy wzór nie należy do najłatwiejszych w użyciu i trudno go zapamiętać. Jednocześnie jednak – przed podpisaniem umowy – polecamy obliczyć tę wartość, żeby nie przeżyć przykrego rozczarowania już po zaciągnięciu kredytu. Na szczęście są sposoby ułatwiające tę sprawę – mowa o kalkulatorach online. 

W internecie znajdziesz wiele kalkulatorów MPKK, które w ciągu kilku sekund wskażą się maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu dla interesujących Cię warunków. Oferuje je wiele portali branżowych, a praktycznie w każdym przypadku działają one w ten sam sposób. Wystarczy tylko wprowadzić w nich podstawowe potrzebne dane: 

• kwotę kredytu, 
• okres spłaty. 

Na tej podstawie same wyliczą, jakich MPKK możesz się spodziewać. Dobrą praktyką jest ponadto skorzystanie z oficjalnego kalkulatora Rzecznika Finansowego, który pomoże Ci przygotować się do zaciągnięcia kredytu. Na naszej stronie dostępny jest z kolei Kalkulator kredytu gotówkowego, w którym porównasz wysokość odsetek w ratach różnych oraz malejących, określając opłacalną strategię spłaty. 

Jakie zobowiązania mają najwyższe i najniższe koszty pozaodsetkowe?

Kredyty różnią się wysokością kosztów pozaodsetkowych. Zazwyczaj są one zdecydowanie niższe w zobowiązaniach zabezpieczonych, takich jak np. kredyty hipoteczne. Ponadto pozytywnie wpływa na nie m.in. dłuższy okres spłaty, choć w tym przypadku z kolei rośnie koszt odsetek. 

Jak wspominaliśmy wcześniej, pozaodsetkowe koszty kredytu nie są stałe. Zależą zarówno od konkretnej oferty, jak i polityki banku, rodzaju zobowiązania oraz wielu innych zmiennych. Wśród czynników, które mają na nie istotny wpływ, wymienić można m.in.: 

• okres kredytowania, 
• wysokość kredytu, 
• dodatkowe produkty, 
• marża, 
• inne opłaty wyznaczone przez bank. 

W praktyce najczęściej niskie koszty pozaodsetkowe mają te zobowiązania, w których bank ponosi najmniejsze ryzyko. Przykładem mogą być tu kredyty hipoteczne, w których zabezpieczeniem kredytodawcy jest nieruchomość. Dodatkową ich zaletą jest długi okres spłaty, dzięki któremu koszt “rozkłada się w czasie” i procentowo nie jest zbyt wysoki. Z drugiej jednak strony rośną wtedy koszty odsetkowe, nie jest to więc rozwiązanie idealne. 

Wysokimi kosztami pozaodsetkowymi wyróżniają się często pożyczki pozabankowe. Co jednak istotne, jest to w ogromnej mierze zależne od konkretnej oferty. Część takich instytucji stara się przyciągać klientów pozornie niskim oprocentowaniem, narzucając jednocześnie wysokie koszty dodatkowe, co winduje wysokość RRSO. 

Warto zauważyć, że często wysoki udział kosztów pozaodsetkowych w całkowitej kwocie do spłaty dotyczy zobowiązań na stosunkowo małe kwoty. Doskonałym przykładem są tu niewielkie kredyty konsumpcyjne. W ich przypadku kredytodawcy niejednokrotnie zarabiają właśnie na nich, bo ze względu na krótki okres spłaty i niewielką kwotę odsetki nie są zbyt wygórowane. 

Zwrot kosztów pozaodsetkowych i nie tylko przy wcześniejszej spłacie kredytu

Wcześniejsza spłata zobowiązania znacząco wpływa na zmniejszenie kosztów pozaodsetkowych. W takiej sytuacji możesz domagać się od banku proporcjonalnego zwrotu odsetek czy części wspomnianych kosztów. Taka możliwość wynika z obowiązujących przepisów i została potwierdzona przez TSUE, warto więc z niej skorzystać. 

Powszechnie wiadomo, że nadpłaty i wcześniejsza spłata sprzyjają oszczędnościom. Możesz dzięki nim wiele zaoszczędzić, bo każde takie działanie spłaca kapitał. W ten sposób odsetki są naliczane od mniejszej kwoty, w ostatecznym rozliczeniu więc mniej pieniędzy oddajesz bankowi. 

Część osób nie wie jednak, że przy wcześniejszej spłacie może również złożyć wniosek o zwrot części naliczonych kosztów. Nie trzeba przy tym nic udowadniać – takie prawo wynika bezpośrednio z przepisów. Banki są zobowiązane przy przedterminowej spłacie do proporcjonalnego zwrotu klientowi: 

• odsetek za niewykorzystany okres, 
• części pozaodsetkowych kosztów (np. ubezpieczenia, opłat czy prowizji). 

Dzięki temu – w ostatecznym rozliczeniu – zaciągnięte zobowiązanie będzie Cię kosztowało jeszcze mniej.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy kredytowej? Koszty pozaodsetkowe to nie wszystko

Zanim zdecydujesz się podpisać umowę kredytową, uważnie zapoznaj się z jej warunkami. Dokładnie sprawdź, jakie będą łączne koszty zobowiązania. Weź pod uwagę zarówno te odsetkowe, jak i pozaodsetkowe. Przekalkuluj również, ile możesz zyskać, nadpłacając i spłacając dług wcześniej, by zaoszczędzić jak najwięcej. 

Zaciągnięcie kredytu (jakiegokolwiek typu) to istotna sprawa dla Twojego budżetu. Owszem, dostaniesz potrzebne pieniądze, ale dług trzeba spłacić. Zawsze więc przed podpisaniem umowy warto porównać oferty, by znaleźć opcję, w której kwota “do zwrotu” będzie możliwie jak najmniejsza. 

Wśród sprawdzonych praktyk warto skupić się przede wszystkim na: 

• analizie i porównaniu dostępnych ofert – dobrą metodą jest korzystanie z porównywarek internetowych. One w jednym miejscu zestawiają dostępne opcje i ułatwiają znalezienie tej najbardziej opłacalnej, 
• sprawdzeniu swojej zdolności kredytowej – upewnij się, że możesz pożyczyć potrzebną Ci kwotę. Warto też zwrócić się o poradę do doradcy kredytowego; 
• uważnym przeczytaniu umowy po wyborze oferty – sprawdź wszystkie warunki stawiane przez bank. Dzięki temu nic Cię nie zaskoczy; 
• zapoznaniu się ze wszystkimi kosztami – zwróć uwagę zarówno na koszty odsetkowe, jak i pozaodsetkowe. Przelicz je wszystkie i przeanalizuj RRSO; 
• ustaleniu strategii spłaty – skorzystaj z kalkulatorów kredytowych. Przeanalizuj, jakie kwoty jesteś w stanie nadpłacać, aby spłacić zobowiązanie wcześniej i zmniejszyć koszty. 

Zawsze warto stawiać na oferty z jak najniższym RRSO. Pamiętaj jednak, że ważne są też inne aspekty zobowiązania. Staraj się dopasować wysokość kredytu i okres jego spłaty do swoich możliwości tak, by wysokość rat nie obciążała zbytnio Twojego budżetu. Jednocześnie nie powinna też wpływać na zbyt wysoki koszt całkowity. Tylko rozsądna kalkulacja i porównywanie różnych opcji pozwoli Ci znaleźć najlepsze i opłacalne rozwiązanie. 

Co zrobić, aby pozaodsetkowe koszty kredytu były jak najniższe? 

Im niższe koszty pozaodsetkowe Twojego zobowiązania, tym lepiej dla Twojego portfela. Aby je obniżyć, musisz jednak skupić się przede wszystkim na wybraniu najlepszej oferty spośród dostępnych na rynku. Postaraj się wynegocjować jak najkorzystniejsze warunki i regularnie nadpłacaj raty, by generować oszczędności. 

Jak zapewne się domyślasz, nie ma jednej, uniwersalnej metody, która pozwoli Ci zmniejszyć pozaodsetkowe koszty kredytu. W końcu, gdyby taka istniała, korzystałby z niej każdy klient, a banki miałyby poważny problem. Nie oznacza to jednak, że jesteś skazany na przepłacanie. Wystarczy tylko, że podejdziesz do tego tematu świadomie i rozważnie – zarówno na poziomie poszukiwania oferty, jak i negocjacji przy podpisywaniu umowy, a nawet podczas spłaty. 

Wśród polecanych strategii, przy pomocy których potencjalnie będziesz w stanie zmniejszyć pozaodsetkowe koszty kredytu, wymienić warto: 

• porównanie ofert – przed zdecydowaniem się na konkretną ofertę, najpierw upewnij się, że rzeczywiście jest ona opłacalna na tle konkurencji. Warto skorzystać z porównywarek internetowych i przeanalizować propozycje kilku różnych banków. W wielu przypadkach bardziej opłacalne jest sięgnięcie po usługi nowej instytucji niż zgodzenie się na propozycję tej, w której aktualnie masz konto; 
• negocjacje z bankiem – większość klientów myśli, że oferty banków są “nie do ruszenia”. W praktyce jednak zawsze warto porozmawiać z konsultantem i zapytać o ewentualny margines negocjacyjny. W wielu przypadkach jest opcja zmniejszenia prowizji czy ceny wybranych produktów dodatkowych; 
• unikanie produktów dodatkowych – często korzystanie z proponowanych produktów dodatkowych nie jest opłacalne. Choć niejednokrotnie pozwala np. na zmniejszenie oprocentowania czy dodatkową ratę gratis, w ostatecznym rozrachunku i tak zapłacisz więcej, niż na tym zyskasz. Wyjątkiem są oczywiście sytuacje, gdy danego rozwiązania rzeczywiście potrzebujesz, a otrzymujesz je na warunkach korzystniejszych niż u konkurencji; 
• promocje i oferty specjalne – jeśli rozważasz zaciągnięcie kredytu, to najpierw warto przez pewien czas obserwować ten rynek. Dzięki temu zorientujesz się w cenach i będziesz umiał rozpoznać naprawdę atrakcyjne oferty. To także sposób na wyłapywanie prawdziwych promocji i opłacalnych ofert specjalnych; 
• uważne zapoznanie z umową – to absolutna podstawa, o której nigdy nie można zapominać. Nawet jeśli masz już wybraną konkretną ofertą, która wydaje Ci się idealna, nie podpisuj dokumentów bez zastanowienia. Często poziom ekscytacji temu sprzyja, lepiej jednak na spokojnie przeanalizować wszystkie warunki;
• ponowne przeanalizowanie kosztów – gdy otrzymasz gotową umowę do podpisania, sprawdź odsetkowe i pozaodsetkowe koszty kredytu. Zweryfikuj, czy zgadzają się z Twoimi oczekiwaniami i nie bój się dopytywać o nie konsultanta. W końcu to właśnie od nich zależy, jaką kwotę będziesz musiał zwrócić bankowi; 
• skorzystanie z kalkulatora MPKK – mając konkretne warunki umowy możesz obliczyć MPKK na kalkulatorze internetowym (albo ręcznie). W ten sposób sprawdzisz, czy zaproponowane przez bank pozaodsetkowe koszty kredytu mieszczą się w granicach ustalonych w obowiązujących w Polsce przepisach. Jeśli tak nie jest, nie podpisuj dokumentów i natychmiast skontaktuj się z konsultantem, aby wyjaśnić tę kwestię; 
• nadpłaty i wcześniejszą spłatę – jak już wiesz, nadpłacanie rat oraz wcześniejsza spłata zobowiązania mogą przynieść Ci znaczne oszczędności. Uważaj jednak, bo banki czasem nakładają różne ograniczenia utrudniające podejmowanie takich starań. Dokładnie sprawdź więc, czy i w jaki sposób możesz to robić. Zaplanuj też rozważną strategię spłaty, która nie będzie uciążliwa dla Twojego budżetu domowego, a jednocześnie pozwoli zredukować koszt zobowiązania. 

Czasem lepiej jest nieco dłużej szukać najlepszej oferty oraz nieco zwlekać z podpisaniem umowy, aby zaoszczędzić maksymalnie wiele na ostatecznych warunkach. Szczególnie istotne jest to w przypadku kredytów na wiele lat lub opiewających na bardzo wysokie kwoty. Polecamy się nie śpieszyć i być cierpliwym – zwykle to najlepsza strategia dla portfela. 

Najczęściej zadawane pytania

Źródła:

• Obwieszczenia Marszałka Sejmu w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028)
• Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715.)