Poręczenie kredytu a zdolność kredytowa. Czy poręczyciel ma szansę na kredyt?

Poręczyciel – kim jesteś w oczach banku?

Dla banku poręczyciel to osoba, która zgadza się spłacić kredyt, jeśli główny kredytobiorca przestanie płacić. Dlatego Twoja odpowiedzialność jest bardzo realna. Zanim bank przyjmie Twoje poręczenie, zbada Cię tak samo dokładnie jak osobę biorącą kredyt: przeanalizuje dochody, koszty, formę zatrudnienia i całą historię kredytową w BIK.

Poręczenia mogą zwykle udzielić osoby pełnoletnie, ze stabilnym dochodem, bez poważnych zaległości w BIK i bez nadmiernego zadłużenia, bo bank musi mieć pewność, że będziesz zdolny spłacać raty w razie problemów kredytobiorcy. Jeśli już dziś masz dużo kredytów, bank może odmówić Ci bycia poręczycielem i paradoksalnie zadziała to na Twoją korzyść i ochroni Cię przed wpadnięciem w jeszcze większe długi.

Jak poręczenie wpływa na Twoją zdolność kredytową?

Kiedy starasz się o kredyt hipoteczny lub gotówkowy, analityk bankowy sumuje wszystkie Twoje miesięczne obciążenia. Do Twoich stałych kosztów (już posiadanych kredytów, limitów kart) dolicza się całą miesięczną ratę poręczonego kredytu.

Przykład: Zarabiasz 6000 zł netto. Rata poręczonego przez Ciebie kredytu to 1000 zł miesięcznie. Bank liczy Twoje obciążenia, jakbyś już spłacał ten 1000 zł/mies. Twoja zdolność kredytowa jest liczona od kwoty, która pozostaje, czyli 5000 zł, a nie od pełnych 6000 zł. Im wyższa rata poręczonego kredytu, tym niższa kwota, którą bank pożyczy Tobie.

Każde poręczenie kredytu obniża Twoją zdolność kredytową, bo bank traktuje poręczony kredyt jak aktywne zobowiązanie po Twojej stronie. W praktyce, gdy składasz wniosek o swój kredyt, analityk dolicza raty poręczonego zobowiązania do Twoich miesięcznych wydatków, przez co wychodzi niższa maksymalna kwota, którą możesz pożyczyć.​

Im wyższa kwota poręczenia i im dłuższy okres spłaty, tym silniej i bardziej negatywnie rzutuje to na Twoją zdolność kredytową. Szczególnie odczujesz to przy staraniach o kredyt hipoteczny, leasing lub większą pożyczkę gotówkową. Jeżeli poręczasz kilka kredytów naraz, dla banku wyglądasz jak osoba mocno obciążona długami, nawet jeśli w rzeczywistości niczego jeszcze nie spłacasz, a to poważnie zmniejsza Twoje pole manewru.​ Bank nie zakłada, że główny kredytobiorca będzie spłacał dług bez problemu. Bank zakłada, że Ty również musisz być w stanie to spłacić, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Poręczenie kredytu a BIK: Zbuduj pozytywną historię (nie płacąc rat!)

Wbrew obawom, poręczenie kredytu może mieć też pozytywny wymiar. To zobowiązanie, na którego spłatę nie przeznaczasz co miesiąc ani złotówki (o ile kredytobiorca spłaca go terminowo), ale które widnieje w Twojej historii kredytowej w Biurze Informacji Kredytowej (BIK).

Korzyść bycia w BIK jako poręczyciel

• Budowanie wiarygodności: Jeśli kredyt jest spłacany terminowo (a w raporcie BIK widnieje, że Ty za niego poręczyłeś), banki postrzegają Cię jako osobę, która ma w swojej historii zobowiązanie, które jest obsługiwane wzorowo. To buduje Twój pozytywny scoring BIK.
• Wizerunek odpowiedzialnego klienta: Lepszy scoring to lepsza pozycja negocjacyjna. Nawet z obniżoną zdolnością kredytową, wyższy wynik w BIK może skłonić bank do zaproponowania Ci lepszych warunków.

Pamiętaj jednak, ze to działa też w drugą stronę. Nawet jednorazowe, niewielkie opóźnienie w spłacie przez głównego kredytobiorcę natychmiast obniża Twój scoring!

Czy poręczyciel może wziąć kredyt?

Przepisy nie zabraniają poręczycielowi wzięcia własnego kredytu, ale Twoje szanse będą zależeć od tego, czy po uwzględnieniu poręczenia wystarczy Ci zdolności kredytowej. Jak już wspomnieliśmy, bank liczy poręczone raty tak, jakbyś spłacał je sam, więc jeśli Twoje dochody są wysokie, a zobowiązania niewielkie, nadal masz realną szansę na finansowanie. 

Jeśli natomiast Twoje zarobki są przeciętne, a poręczony kredyt wysoki (np. hipoteczny), bank może po prostu uznać, że kolejne zobowiązanie byłoby dla Ciebie zbyt dużym ryzykiem. W efekcie zamiast od razu spotkać się z odmową, możesz dostać decyzję z dużo niższą możliwą kwotą kredytu.

Jeśli planujesz własny kredyt hipoteczny w ciągu kilku najbliższych lat, poręczenie cudzego mieszkania może praktycznie zablokować Ci tę możliwość albo mocno obniżyć maksymalną kwotę, jaką dostaniesz. Z perspektywy Twoich celów finansowych to jedna z najważniejszych decyzji, bo możesz „oddać” swoją zdolność kredytową czyjemuś mieszkaniu kosztem własnego.

Kredyt gotówkowy a poręczenie – wpływ na szanse

Przy kredycie gotówkowym bank zwykle patrzy na wysokość raty poręczonego kredytu w stosunku do Twojego wynagrodzenia i wydatków. Jeśli po doliczeniu tej raty i innych zobowiązań nadal mieścisz się w bezpiecznym poziomie (dla wielu banków to ok. 40–50% dochodu, który można zadysponować na spłatę zobowiązań), nadal możesz liczyć na własny kredyt, choć często w niższej kwocie.

​Problem zaczyna się wtedy, gdy poręczona rata „zjada” dużą część Twojego budżet. Wtedy bank może nie zgodzić się nawet na niewielki kredyt na dowolny cel. Z punktu widzenia poręczyciela oznacza to tyle, że za pomocą jednego, niekoniecznie wysokiego poręczenia możesz na 2–5 lat skutecznie ograniczyć sobie dostęp do szybkich kredytów gotówkowych.

Praktyczne sposoby, aby zwiększyć szanse na własny kredyt

Jesteś poręczycielem, ale chcesz kupić mieszkanie? Na szczęście, mimo tego, co przeczytałeś wcześniej jest to wykonalne. Musisz jednak działać strategicznie.

1. Wyższe dochody to podstawa

To oczywistość, o której często się zapomina. Głównym sposobem, by utrzymać zdolność kredytową na wysokim poziomie przy dodatkowym obciążeniu (poręczoną ratą), jest zwiększenie Twoich udokumentowanych miesięcznych dochodów. Aby tego dokonać pomyśl o:

• Zmianie pracy na lepiej płatną.
• Udokumentowaniu dodatkowych źródeł przychodu (np. z najmu).
• Negocjacji wyższej pensji.

2. Pozbądź się innych, drobnych obciążeń

Pamiętaj, że podczas analizy kredytowej banki sumują wszystkie Twoje zobowiązania, nawet te małe, które wydają się nieistotne. Przed złożeniem wniosku kredytowego:

• Spłać debety na kontach i zamknij limity.
• Spłać karty kredytowe i poproś bank o obniżenie ich limitów lub ich zamknięcie.
• Spłać ewentualne mniejsze kredyty gotówkowe.

Pozbycie się drobnych obciążeń może poprawić Twoją zdolność kredytową bardziej niż myślisz, ponieważ uwalnia „bufor” w Twoim miesięcznym budżecie.

3. Negocjacje i alternatywne formy poręczenia

Jeśli kredytobiorca ma dobrą sytuację finansową i bank mu ufa, możesz spróbować wynegocjować z bankiem i kredytobiorcą:

• Ograniczenie poręczenia: Spróbuj ograniczyć swoją odpowiedzialność do części długu lub do spłaty tylko przez określony czas. Wtedy Twoje obciążenie liczone przez bank będzie mniejsze.
• Ubezpieczenie kredytu: Kredytobiorca może wykupić ubezpieczenie od utraty pracy lub na życie. W razie problemów bank najpierw sięgnie po ubezpieczenie, a dopiero potem po Ciebie jako poręczyciela. Choć poręczenie nadal figuruje w BIK, bank może to potraktować jako czynnik łagodzący ryzyko.
• Wykreślenie z BIK po spłacie: W przypadku całkowitej spłaty poręczonego kredytu przez kredytobiorcę, pamiętaj o załatwieniu formalności związanych z wykreśleniem poręczenia z rejestrów.

W niektórych przypadkach bank może zgodzić się na zmianę zabezpieczeń lub przejęcie kredytu przez inną osobę, co może umożliwić Ci wyjście z roli poręczyciela, ale wymaga to zgody kredytodawcy i odpowiednio silnego następcy. Jeśli planujesz duży kredyt (np. hipoteczny), warto wcześniej skonsultować się z doradcą kredytowym i policzyć, jak dokładnie poręczenie wpływa na Twoje liczby.​

Regres banku do poręczyciela

Musisz być świadom mechanizmu regresu. Jeśli to Ty, jako poręczyciel, spłacisz część lub całość długu za głównego kredytobiorcę, masz prawo żądać od niego zwrotu tych pieniędzy. To nazywamy roszczeniem regresowym.

Niestety, często dzieje się to na drodze sądowej. Dlatego poręczanie kredytu, choć szlachetne, musi być świadomą decyzją opartą na zaufaniu do stabilności finansowej i etycznej kredytobiorcy.

Poręczenie – korzyść dla kredytobiorcy, niekorzyść dla Ciebie

Z perspektywy osoby, której poręczasz, Twoje poręczenie to ogromna korzyść: pozwala jej dostać kredyt, którego bez Ciebie by nie dostała. Często chodzi o pierwsze mieszkanie, konsolidację długów czy możliwość wyjścia z trudnej sytuacji, więc naturalne jest, że bliscy proszą właśnie Ciebie, czyli osobę z dobrą historią i dochodami.

Z Twojej perspektywy jest odwrotnie: oddajesz część swojej zdolności kredytowej, ryzykujesz własnym BIK-iem, a w razie problemów możesz faktycznie płacić cudzy kredyt ze swojej kieszeni. Dlatego zanim zgodzisz się na poręczenie, warto traktować je tak, jakbyś to Ty sam brał kredyt, z tą różnicą, że nie masz nad nim pełnej kontroli.

Alternatywy dla poręczenia które nie obniżają zdolności

Jeśli nie chcesz być poręczycielem, możesz pomóc w inny sposób, np. przez dodatkowy wkład własny, zabezpieczenie na majątku kredytobiorcy lub gwarancję instytucjonalną. Dobrze zaprojektowana alternatywa sprawia, że Twoje nazwisko nie widnieje jako osoba współodpowiedzialna za dług, więc bank nie liczy tego jak Twojego kredytu i nie obniża Ci zdolności.​

• Darowizna, w przeciwieństwie do poręczenia, nie jest Twoim zobowiązaniem. Po prostu przekazujesz środki, a kredyt i ryzyko są tylko po stronie osoby zaciągającej finansowanie. Dla kredytobiorcy wyższy wkład własny oznacza niższy kredyt, mniejsze ryzyko i często lepsze warunki oprocentowania, a dla Ciebie to brak obciążenia zdolności kredytowej w BIK.​

• W kredycie hipotecznym standardem jest hipoteka na kupowanej nieruchomości, ale możliwe jest też zabezpieczenie na dodatkowym mieszkaniu lub domu, aby podnieść wartość zabezpieczenia i „uspokoić” bank. Jeśli zdecydujesz się użyczyć swojej nieruchomości jako zabezpieczenia, nie stajesz się automatycznie poręczycielem. Twoje ryzyko jest związane z konkretną rzeczą (domem, mieszkaniem), a nie z całą Twoją zdolnością kredytową. Bank patrzy tu przede wszystkim na wartość nieruchomości, a nie na to, żeby wpisywać Cię jako współdłużnika w BIK, więc wpływ na Twoją zdolność jest zupełnie inny niż przy poręczeniu.

• Zamiast dawać „podpis pod długiem”, można zabezpieczyć kredyt poprzez blokadę środków lub kaucję na rachunku w banku kredytobiorcy. Bank blokuje określoną kwotę na koncie (lub lokacie) na czas spłaty kredytu albo do określonego momentu. To dla niego gwarancja, że ma z czego się zaspokoić, jeśli coś pójdzie nie tak.​

• Kolejna grupa alternatyw to zastawy na rzeczach ruchomych (np. samochód, wartościowe ruchomości) albo przewłaszczenie na zabezpieczenie, czyli formalne przeniesienie własności rzeczy na bank do czasu spłaty. Tu znów zabezpieczeniem jest konkretny majątek, a nie Twoja przyszła zdolność. Bank zaspokoi się z tej rzeczy, jeśli kredyt nie będzie spłacany.​ Takie zabezpieczenia używane są częściej przy kredytach firmowych, samochodowych i większych pożyczkach, ale da się je spotkać również w ofercie dla klientów indywidualnych. Z punktu widzenia Twojej zdolności kredytowej są zdecydowanie „lżejsze” niż klasyczne poręczenie, bo nie tworzą po Twojej stronie nowego kredytu w BIK.​

• W niektórych produktach kredytowych zamiast poręczenia osoby prywatnej bank może oprzeć się na gwarancji instytucjonalnej, np. Banku Gospodarstwa Krajowego, specjalnych funduszy gwarancyjnych czy polis ubezpieczeniowych. Tego typu rozwiązania spotyka się przy kredytach firmowych, inwestycyjnych i wybranych programach mieszkaniowych.​ W tym scenariuszu to instytucja bierze na siebie rolę „bezpiecznika” dla banku, a nie Ty jako osoba fizyczna. Twoja zdolność kredytowa nie jest „pożyczana” kredytobiorcy. Dla Ciebie jako potencjalnego poręczyciela oznacza to, że możesz po prostu nie wchodzić w umowę i nie ponosić długoterminowych konsekwencji w BIK.​

• W części przypadków najprostsza alternatywa jest najbardziej „ludzka”: zamiast poręczać, udzielasz bliskiej osobie prywatnej pożyczki, z której ona reguluje swoje zobowiązania lub zwiększa wkład własny. Wtedy to Ty decydujesz o warunkach i kontroli nad pieniędzmi, a nie bank.​ Jeśli zadbasz o prostą umowę pożyczki między Wami, możesz ustalić zasady spłaty tak, aby chronić swoje interesy bez „oddawania” zdolności kredytowej.

Najczęściej zadawane pytania